Veenhuizen, Rijkswerkinrichting Esserheem, 26 juni 1974, 7:15 uur…

Achteruit rijdt de rijksbus voor het vervoer van gedetineerden onder de toegangspoort van Esserheem door. De DAF-bus, kenteken VF-60-49, is speciaal voor justitie op maat gemaakt. De bus is namelijk precies zo groot als dat de poort van de Rijkswerkinrichting is. Doordat de bus ruimte tussen bus en muur smal is, kunnen gedetineerden niet naar buiten glippen. Onder toeziend oog van twee gewapende gestichtswachters, die samen met hun collega’s verantwoordelijk zijn voor de buitenbewaking van diverse strafinrichtingen, stappen negentien gedetineerden achter in de bus.

De gedetineerden worden naar de werkplaatsen in het dorp Veenhuizen gebracht, een rit van zo’n 150 meter. Vroeger, toen er alleen nog veroordeelde bedelaars en landlopers in Veenhuizen aanwezig waren, werd er naar de werkplaats gelopen. Maar nu er zwaardere criminelen zijn, kan dat niet meer. Vlak voor de gedetineerden achter in stappen, stapt de chauffeur voorin nog uit, om wat tegen de portier te zeggen. De sleutel haalt hij natuurlijk uit het contact, uiteraard doet hij de deur aan de voorzijde op slot en neemt de sleutel mee. Want stel je voor dat je dat niet zou doen….

Terwijl de chauffeur met de portier praat, hoort hij opeens een hoop kabaal achter zich. De bus wordt gestart en rijdt weg. Eén van de gedetineerden is achter het stuur van de bus gesprongen, heeft met een valse sleutel de bus aan de praat gekregen en scheurt weg. Achteraf ontdekt men dat de sleutel van de bus door de gedetineerde was nagemaakt tijdens de arbeid in de draaierij van de smederij.

De consternatie is groot. De bus rijdt inmiddels in de richting van de Generaal van de Boschweg en Hoofdweg. Eén en ander werd onmiddellijk doorgegeven aan de andere gestichtswachten en de Meldkamer van de Rijkspolitie te Assen. In de bocht bij het houtbedrijf vliegt de achterdeur van de bus open en springt er een gedetineerde uit.
Hij loopt schaafwonden en een gebroken pols op. Niet alle gedetineerden voelen blijkbaar voor een ontsnapping. In de bocht wordt door twee gestichtswachters daar geprobeerd om de bus tegen te houden. Schieten kan niet, want dat is te gevaarlijk voor de mensen die daar aan het werk zijn en de kinderen, die op hun fiets op weg zijn naar school.
De brigadier van de gestichtswacht bedenkt zich niet en gooit in een wanhoopsactie de bus tot stilstand te brengen de fiets van zijn collega voor de wielen van de bus. De bus wijkt uit, rijdt half over de fiets en de chauffeur geeft gas. De twee gestichtswachten zien de bus Veenhuizen uit stuiven. Achter de ramen van de bus zien de twee nog een glimp van de kluwen vechtende mannen in de bus. Niet iedereen is blij met de actie. Met een dienstauto wordt de achtervolging ingezet. Op de Generaal van den Boschweg worden nog eens twee gedetineerden gevonden, die ook uit de bus zijn gesprongen, dan wel gevallen.

Dezelfde ochtend staat een 23-jarige wachtmeester der rijkspolitie Ealze al vroeg op. Mijn zijn vriendin Grietje, een 19-jarige secretaresse, viert hij vakantie in zijn geboortedorp Haulerwijk. Hij kent het gebied op zijn duimpje. Om een uur of zes rijden ze met hun lichtgroene Fiat 128 naar het Blauwe Bos nabij Haulerwijk. Ze parkeren rond een uur of zeven de auto en uit de kofferbak halen ze een picknickmand. Ze lopen het bos in om een mooi plekje te zoeken om samen te gaan ontbijten. Deze wordt gevonden bij het bosmeertje stientiespoele. Ze liggen in het gras te genieten van het ochtendzonnetje. “Hoor ik nu de auto?” vraagt Grietje plots. “Nee, volgens mij is het een vliegtuig” antwoordt Ealze geruststellend.
Even later lopen ze terug en is de auto weg. Ze schrikken, want niet alleen is de auto weg, maar in de auto lagen ook nog een dure transistorradio en een spiksplinternieuwe Pentax-camera en die zijn ze nu ook kwijt. Wel staat er een blauw DAF-bus met tralies voor de ramen op de parkeerplaats. In de bus zitten acht mannen. En er is politie.

Acht gedetineerden zijn er nog weg. Het gebied wordt uitgekamd en twee mannen worden al snel in de buurt van het bos gevonden. De zes overgebleven gedetineerden zijn weg. Het zijn de Nederlanders H. van D. (28) en G.P. (37), de Algerijnse broers M.B. (30) en T.B. (32), de Portugees J.A. (30) en de uit Zuid-Afrika afkomstige M.S. (27). Allen zaten straffen uit, variërend van één tot drie jaar. Om 10:30 uur wordt de zoekactie gestaakt. Aangenomen wordt dat ze alle zes in de kleine Fiat ontsnapt zijn en er niemand meer in de buurt van het bos is.
Alle politieposten in Nederland zijn inmiddels gealarmeerd over de ontsnapping en het dringende verzoek uit te kijken naar de gedetineerden. Op 5 augustus wordt één van de zes, te weten H. van D. nog gespot in een grote Amerikaanse slee in Amsterdam. Maar tijdens een wilde achtervolging, waarbij de van D. ook nog twee politieauto’s ramt, weet hij te ontkomen. Wel komt de politie er achter dat de man vermoedelijk ook betrokken was bij een bij drie gewelddadige overvallen in de week daarvoor. Later wordt hij wel opgepakt. Wat er met de andere ontsnapten is gebeurd, is helaas niet bekend. Dat is nooit in de pers verschenen.
Wel weten we hoe het verder met de brigadier ging, die de fiets voor de bus had gegooid. Hij moest zich twee weken later zich bij de rijksrecherche melden. Niet om complimenten te ontvangen voor zijn dappere actie, maar om verhoord te worden in verband met het vernielen van rijks eigendom, te weten de fiets die hij voor de bus gegooid had. Zijn baas bij het korps gestichtswacht, die bekend stond om zijn harde, bulderende stem, is na dit verhoor op hoge poten naar de rijksrecherche gegaan en kort daarna was de zaak afgedaan.

Alina Dijk, Conservator Collectie en Kennismanagement

  • Bronnen: 
    “Bankovervaller uit Veenhuizen weer ontsnapt”. “Nieuwsblad van het Noorden”. Groningen, 06-08-1974. Geraadpleegd op Delpher op 20-03-2019, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017004:mpeg21:a0091
  • “Bankrover schudt politie van zich af tijdens wilde rit”. “Het Parool”. Amsterdam, 06-08-1974. Geraadpleegd op Delpher op 20-03-2019, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010837336:mpeg21:a0121
  • “Negentien gedetineerden ontsnapt”. “NRC Handelsblad”. Rotterdam, 26-06-1974. Geraadpleegd op Delpher op 20-03-2019, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000033039:mpeg21:a0040
  • “Negentien gedetineerden ontsnappen met autobus”. “Nieuwsblad van het Noorden”. Groningen, 26-06-1974. Geraadpleegd op Delpher op 20-03-2019, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011016984:mpeg21:a0012
  • “Dertien snel gegrepen Negentien gevangenen uit Veenhuizen met bus op de vlucht”. “Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland”. Leeuwarden, 26-06-1974. Geraadpleegd op Delpher op 20-03-2019, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010619674:mpeg21:a0094

 

 

Contactgegevens

Adres

Oude Gracht 1
9341 AA Veenhuizen

RSIN Nummer: 800.649.953

www.gevangenismuseum.nl

Telefoon

0592 - 388264

Stuur een e-mail