In de bibliotheek is het een en ander te lezen over vrije en onvrije Kolonies in België. Nadat de Maatschappij van Weldadigheid werd opgericht in 1818 in Drenthe werd bij de Zuiderburen in 1822 te Wortel een vrije kolonie opgericht. In 1825 ontstond in Merksplas een onvrije kolonie, eveneens opgericht door Johannes van den Bosch. Zie ook: ‘ Merksplas en Wortel Kolonie ‘.

Uit de verzameling ‘Luimige Landlopers verhalen’ (B9197) de volgende vertelling: Zwarte Marjan.
In het noordelijk deel van het Wortels staatsdomein treft men nog de plaats aan waar Zwarte Marjan leefde, in een weide op een 80-tal meter achter het Bootjesven.

Foto: stedelijk museum

In de Hollandse Tijd (1815-1830) was Wortel-Kolonie een zogenaamde Vrije Kolonie. Er stonden daar toen 129 boerderijtjes met twee tot drie ha. grond. De arme mensen, die (door een lokale overheid) hierop werden geplaatst, kregen alzo de kans om zich te herpakken in het leven. Rond 1828 kwam Zwarte Marjan, samen met een groep bedelaars uit Antwerpen naar Wortel-Kolonie. Kort nabij Bootjesven kreeg deze Marie-Ann een van de kleinste, nog niet volledig afgewerkte hoevetjes. Zij was afkomstig van de gemeente Zele, die dan ook de kosten betaalde. In Zele waren ze eigenlijk blij dat ze er weg was, omdat ze de omgeving daar onveilig maakte door haar onzedig gedrag en haar raar uiterlijk. Maar ook op de Vrije Kolonie hanteerde de Zwarte Marjan haar eigen normen. Van de landbouw kwam er niks in huis. Ze nam het niet zo nauw met de arbeid en het fatsoen. Aan het mansvolk die bij haar passeerden, bood ze regelmatig een jenevertje aan…

Zoals bekend mislukte het Hollands project. Vanaf de Belgische Onafhankelijkheid in 1830 viel elke begeleiding weg, zodat er van landbouwactiviteiten niets in huis kwam.
In 1846 werd de ‘Maatschappij voor Weldadigheid van de Zuidelijke Nederlanden’ gestopt. Prins Frederik kocht gans het domein. Na de officiële sluiting van de Kolonie verdween ook de Zwarte Marjan, volgens de overlevering omdat ze zich uit wanhoop had opgeknoopt…

Het domein bleef daarna 30 jaar verlaten. Rond 1885 werden de meeste bouwvallige hoevetjes afgebroken, maar het gebouwtje van Zwarte Marjan liet men staan.
Tientallen jaren later werd het gebouwtje een beetje hersteld, zodat het gebruikt kon worden door de brigades (veldploegen) van Wortel-Kolonie die in de bossen bomen gingen zagen en veldwerk verrichtten. Bij slechte weersomstandigheden kon men dan schuilen in deze hut. Deze hut was ook de schuilplaats voor de circa 100 schapen die gedurende verschillende decennia op de kolonie werden gehouden. Maar ook voor de ontsnapte landlopers was de hut van Zwarte Marjan een geliefde tussenstop. Op het einde van 1948 werd het bouwvallig gebouwtje afgebroken. Op die plaats in het weiland zie je alleen nog de funderingen.

Bron: Jozef Bosch, ‘Landloperij achter groene tralies’, uitgegeven in eigen beheer, 2007. N.N. ‘Wortel wandelt weer’, artikel in ’t Worteltje, juli 2006

http://www.nieuwsblad.be/cnt/blrva_20091101_002  

 Excursie Merksplas 
 

Contactgegevens

Adres

Oude Gracht 1
9341 AA Veenhuizen

RSIN Nummer: 800.649.953

www.gevangenismuseum.nl

Telefoon

0592 - 388264

Stuur een e-mail